คำราชาศัพท์

                 คำราชาศัพท์ถ้าแปลตามรูปศัพท์  หมายถึง  ศัพท์สำหรับพระมหากษัตริย์  คำราชาศัพท์ใช้กับพระมหากษัตริย์   
เจ้านายหรือพระบรมวงศานุวงศ์  พระสงฆ์และคนสุภาพ  ราชาศัพท์เป็นวัฒนธรรมทางภาษาที่ชาวไทยใช้สื่อสารกับบุคคล
ดังกล่าวด้วยความเชื่อและการยกย่องมาแต่โบราณกาล

ลักษณะการใช้ราชาศัพท์

๑.     คำราชาศัพท์ที่ใช้เป็นคำนาม  มี  ๒  ลักษณะ  คือ
                   ๑.๑  คำนามที่ไม่ใช้คำใดๆ ประกอบ  ได้แก่คำนามประเภทสมุหนาม เช่น  คณะ สมาคม  มูลนิธิ  เป็นต้น  อีกพวกหนึ่ง
ได้แก่    คำนามที่เป็นราชาศัพท์แล้วในตัว  เช่น  ตำหนัก  วัง  เป็นต้น  พวกหลังนี้เมื่อใช้ในระดับสูงขึ้นไปต้องใช้คำอื่นประกอบ 
เช่น  ตำหนัก  (เรือนเจ้านาย) พระตำหนัก(เรือนของพระมหากษัตริย์)
                    ๑.๒  คำนามที่ใช้คำอื่นประกอบเพื่อเป็นราชาศัพท
                             ก.  สำหรับพระมหากษัตริย์
 * คำนามที่เป็นชื่อสิ่งของสำคัญที่ควรยกย่อง มีคำเติมหน้า  ได้แก่ พระบรมมหาราช  พระบรมมหา  พระบรมราช  พระบรม 
พระอัคราช  พระอัคร และพระมหา  เช่น พระบรมมหาราชวัง  พระบรมมหาชนกพระบรมราชชนนี  พระบรมราชวงศ์  พระบรมอัฐิ 
พระบรมโอรสาธิราช  พระอัครชายา  พระมหาปราสาท  พระมหาเศวตฉัตร  เป็นต้น
 *คำนามเป็นชื่อสิ่งสำคัญรองลงมา  นำหน้าด้วยคำ“พระราช”  เช่น พระราชวังพระราชวงศ์ พระราชทรัพย์ 
พระราชลัญจกร  เป็นต้น
*  คำนามเป็นชื่อของสิ่งสามัญทั่วไปที่ไม่ถือว่าสำคัญส่วนใหญ่เป็นคำบาลีสันสกฤต เขมร  และคำไทยเก่า แต่บางคำก็เป็นคำ
ไทยธรรมดานำหน้าด้วยคำ  “พระ”  เช่น  พระกร  พระบาทพระโรค  พระฉาย  พระแท่น  พระเคราะห์  เป็นต้น  คำนามใดที่เป็น
คำประสม  มีคำ “พระ” ประกอบอยู่แล้ว  ห้ามใช้คำ   “พระ”  นำหน้าซ้อนอีก  เช่น  พานพระศรี   (พานหมาก) 
ขันพระสาคร (ขันน้ำ)  เป็นต้น
* คำนามที่เป็นชื่อสิ่งไม่สำคัญและคำนั้นมักเป็นคำไทย นำหน้าด้วยคำว่า “ต้น” เช่น  ม้าต้น  ช้างต้น  เรือนต้น  และ
นำหน้าด้วย “หลวง”  เช่น  ลูกหลวง  หลานหลวง   รถหลวง  เรือหลวง  สวนหลวง   ส่วน  “หลวง” ที่แปลว่าใหญ่  ไม่จัดว่า
เป็นราชาศัพท์ เช่นภรรยาหลวง  เขาหลวง  ทะเลหลวง  เป็นต้น  นอกจากคำว่า “ต้น”  และ  “หลวง”  ประกอบท้ายคำแล้ว
บางคำยังประกอบคำอื่นๆ อีก   เช่น  รถพระที่นั่ง เรือพระที่นั่ง รถทรง  เรือทรง  ม้าทรง  ช้างทรง  น้ำสรง  ห้องสรง  ของเสวย
 โต๊ะเสวย  ห้องบรรทม   เป็นต้น

                              ข.  สำหรับเจ้านายหรือพระบรมวงศานุวงศ์  คือตั้งแต่สมเด็จพระบรมราชินีลงไปถึงหม่อมเจ้า
            * ใช้พระราชนำหน้า  เช่น  พระราชเสาวนีย์  พระราชประวัติ  พระราชดำรัlส พระราชกุศล  พระราโชวาท  
พระราโชบาย   เป็นต้น

            * ใช้พระนำหน้า  เช่น  พระเศียร  พระองค์  พระหัตถ์  พระทัย พระบาท  เว้นแต่หม่อมเจ้าไม่ใช้ “พระ” นำหน้า 
ใช้ว่า  เศียร  องค์  หัตถ์  หทัย  บาท  เป็นต้น

           * คำนามราชาศัพท์สำหรับเจ้านายอยู่ในตัว  ไม่ต้องใช้คำนำหน้าหรือคำต่อท้าย  เช่น  วัง  ตำหนัก  ดังที่กล่าวมา
แล้วข้างต้น

คำนามราชาศัพท์ที่ควรทราบเพิ่มเติม

                       หมวดขัตติยตระกูล            

   หมวดเครื่องใช้

๒.   คำราชาศัพท์ที่ใช้เป็นคำสรรพนาม  ดังนี้

        บุรุษที่  ๑

      บุรุษที่  ๒

      บุรุษที่  ๓

คำขานรับ

๓.    คำราชาศัพท์ที่ใช้เป็นคำกริยา  เป็นคำแสดงอาการ  แบ่งเป็น  ๔  ชนิด

ก.     กริยาที่เป็นราชาศัพท์ในตัวเอง  เช่น  ตรัส(พูด)  เสด็จ(ไป) กริ้ว(โกรธ)  ประชวร (ป่วย)
ประสูติ(เกิด)  ทูล(บอก)  เสวย(กิน) ถวาย(ให้)  บรรทม(นอน)  ประทับ(อยู่)  โปรด(รัก,ชอบ)  ทรงม้า(ขี่ม้า) 
ทรงดนตรี(เล่นดนตรี)

ข.     ใช้ทรงนำหน้ากริยาธรรมดา  เช่น  ทรงฟัง  ทรงยืน  ทรงยินดี 

ค.     ห้ามใช้ทรงนำหน้ากริยาที่มีนามราชาศัพท์  เช่น  มีพระราชดำริ(ห้ามใช้ทรงมีพระราชดำริ)  
มีพระบรมราชโองการ (ห้ามใช้ทรงมีพระบรมราชโองการ)

ง.     ใช้เสด็จนำหน้ากริยาบางคำ  เช่นเสด็จกลับ  เสด็จขึ้น  เสด็จลง

จ.     คำกริยาที่ประสมขึ้นใช้เป็นราชาศัพท์ตามลำดับชั้นบุคคล  ดังนี้